चलचित्रमा गीत-संगीतको महत्त्व

 

नेपाली तीज गीतमा किन यस्तो परिवर्तन आइरहेको छ?

पहिलेको तीजदेखि TikTok Era सम्मको यात्रा

[OPENING – 0:00–0:45]

तीज आउन अझै केही समय बाँकी थियो।

तर नेपाली सांगीतिक बजारमा तीज भने लगभग सुरु भइसकेको थियो।

कुनै गीतमा प्रेम छ।

कुनै गीतमा नाच छ।

कुनै गीतमा श्रीमान्–श्रीमतीको रमाइलो छ।

कुनै गीतमा माइतीको सम्झना छ।

कुनै गीतमा महिलाको पीडा छ।

र कुनै गीतमा तीजभन्दा बढी देखिन्छ—

TikTok मा चल्ने एउटा catchy line।

त्यसैले आज एउटा प्रश्न उठ्छ—

के नेपाली तीज गीत बदलिएको हो?

कि...

बदलिएको तीज गीत होइन, बदलिएको हाम्रो समाज र दर्शक हो?

नमस्कार, स्वागत छ Sangam Films and Production House मा।

आज हामी कुरा गर्दैछौँ—

नेपाली लोक तथा तीज गीतमा आइरहेको ठूलो परिवर्तनको।

र यो परिवर्तन केवल गीतमा आएको होइन।

यो परिवर्तन हाम्रो समाजमा आएको परिवर्तनको एउटा सांगीतिक प्रतिबिम्ब पनि हो।

---

१. पहिले तीज गीत भनेको के थियो?

[पुराना तीज गीतका footage / महिलाहरूको समूह / माइतीघर / पुराना cassette visuals]

एक समय थियो—

तीज गीत सुन्नासाथ सबैभन्दा पहिले सम्झना आउँथ्यो—

माइती।

आमा।

बाबा।

दिदीबहिनी।

श्रीमान्को घर।

सासू–ससुराको व्यवहार।

महिलाको पीडा।

र वर्षभरि मनभित्र दबाएर राखेको दुःख।

तीज महिलाले आफ्ना भावना सार्वजनिक रूपमा व्यक्त गर्ने एउटा सांस्कृतिक माध्यम थियो।

त्यसैले पुराना तीज गीतमा केवल मनोरञ्जन थिएन।

त्यहाँ कथा हुन्थ्यो।

पीडा हुन्थ्यो।

समाज हुन्थ्यो।

र महिलाको आवाज हुन्थ्यो।

तर अहिले...

त्यही तीज गीतको संसार विस्तारै बदलिएको छ।

---

२. अहिलेको तीज गीतमा सबैभन्दा ठूलो परिवर्तन के हो?

आजको तीज गीत हेर्नुभयो भने एउटा कुरा तुरुन्तै देखिन्छ—

Entertainment बढेको छ।

गीतको beat बढी energetic छ।

Music video बढी cinematic छ।

नृत्य बढी आकर्षक छ।

कलाकारको styling बढी modern छ।

र गीतको एउटा hook line यस्तो बनाउने प्रयास हुन्छ—

जुन TikTok, Reels वा Shorts मा सजिलै प्रयोग गर्न सकियोस्।

यसको एउटा राम्रो उदाहरण हो—

“Love Garera Najaa”।

२०८३ को यो तीज गीत अगस्त ५ मा सार्वजनिक भएको देखिन्छ र अगस्टको अन्त्यतिर नेपालका music trending सूचीमा करिब 2.8 million भन्दा बढी views सहित माथिल्लो स्थानमा देखिएको थियो। अर्को trend tracker मा पनि यसलाई करिब 3.1 million views देखाइएको थियो।

अब सोच्नुहोस्—

तीज गीत हो।

तर title मै छ—

Love Garera Najaa।

अर्थात् नयाँ पुस्ताको relationship language पनि तीज गीतभित्र प्रवेश गरिसकेको छ।

---

३. तीज अब केवल “व्रत” को गीत रहेन

[Modern Teej dance footage]

पहिले तीजको गीतमा—

“शिवजी”

“माइती”

“आमा”

“दिदीबहिनी”

“व्रत”

जस्ता विषय धेरै बलियो हुन्थे।

आज पनि ती विषय हराएका छैनन्।

तर तिनको साथमा नयाँ विषय आएका छन्।

Love।

Fashion।

Relationship।

Dance।

Lifestyle।

Tourism।

र कहिलेकाहीँ—

Comedy।

२०८३ को Jetho Chhoro Buhari लाई हेर्नुहोस्।

यसमा परिवार र सम्बन्धको कथा छ, र गीतले entertainment सँगै सामाजिक/पारिवारिक विषय पनि समेटेको छ। यो गीतले केही हप्तामै तीन लाखभन्दा बढी views पार गरेको trend data मा देखिन्छ।

अर्थात् दर्शकलाई अहिले पनि कथा चाहिएको छ।

तर त्यो कथा—

पुरानो ढाँचामै हुनुपर्छ भन्ने छैन।

---

४. तर के मौलिक तीज हराउँदैछ?

[Music slows]

अब आउँछ सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न।

के आधुनिक तीज गीत बनाउँदा—

मौलिकता हराउँदै गएको छ?

यो प्रश्न आज कलाकार र सर्जकहरूबीच पनि उठिरहेको छ।

२०८३ को तीज बजारबारे प्रकाशित रिपोर्टहरूले पनि यही बहस देखाउँछन्।

Ratopati ले यस वर्ष नयाँ तीज गीतको ठूलो बाढी आएको तर बजारमा लगानी उठाउन कठिन भइरहेको उल्लेख गरेको छ।

त्यही रिपोर्टमा देविका बन्दनाको “Rato Sari Jhalakiyo Barilai” जस्तो गीतलाई मौलिकता र सांस्कृतिक पक्ष बोकेको गीतका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।

त्यसैगरी पुनम बस्न्यालको “Babako Piyari Chhori” लाई आधुनिकताको नाममा आएको विकृतिबीच मौलिकता बोकेको सिर्जनाका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।

अर्थात्—

आधुनिक तीज र मौलिक तीजबीच संघर्ष मात्र छैन।

दुवैलाई मिलाउने प्रयास पनि भइरहेको छ।

---

५. अहिले पनि माइती र परिवारको कथा लोकप्रिय छ

[Emotional visuals]

हामीले यदि सोच्यौँ—

“आजका दर्शकलाई केवल dance मात्र चाहिन्छ।”

त्यो पूर्ण सत्य होइन।

२०८३ मै आएको “तीजको लहर आउँदा बरिलै” ले आमा–बाबु, माइतीघर, बाल्यकालका सम्झना र चेलीको भावनालाई केन्द्रमा राखेको छ।

त्यस्तै “तीजको व्रत” मा एक्लो जीवन बिताइरहेका महिलाको जीवनसाथीको चाहना र भावनालाई विषय बनाइएको छ।

यसको अर्थ के हो?

दर्शक बदलिए पनि—

भावना मरेको छैन।

दर्शकले अझै आफ्नो कथा खोजिरहेको छ।

फरक यति हो—

पहिले कथा सुन्नका लागि गीत सुनिन्थ्यो।

आज कथा हेर्नका लागि video पनि चाहिन्छ।

---

६. YouTube ले तीज गीतको भाषा कसरी बदल्यो?

[YouTube screen / thumbnail / Shorts / TikTok visuals]

यो परिवर्तनको सबैभन्दा ठूलो कारणमध्ये एउटा हो—

Digital platform।

पहिले गीतको सफलता radio, cassette, CD, television र कार्यक्रमबाट मापन हुन्थ्यो।

आज?

Views।

Likes।

Comments।

Shares।

Shorts।

TikTok।

Reels।

Trending।

त्यसैले अहिले गीत बनाउँदा सर्जकले केवल—

“गीत राम्रो छ कि छैन?”

भन्ने मात्र सोच्दैन।

अर्को प्रश्न पनि सोच्छ—

“यो गीतको कुन लाइन TikTok मा चल्छ?”

यही कारणले आजको तीज गीतमा छोटो, catchy र दोहोर्याउन मिल्ने शब्दहरू धेरै सुनिन्छन्।

---

७. Video पनि गीत जत्तिकै महत्वपूर्ण भयो

आज एउटा राम्रो तीज गीत मात्र पर्याप्त छैन।

त्यसको music video पनि आकर्षक हुनुपर्छ।

हेर्नुहोस्—

Lomesh Sharma, Anjali Adhikari, Ramesh Bishwokarma, Dipa Shahi जस्ता कलाकार/मोडलहरूलाई विभिन्न तीज भिडियोमा प्रयोग गरिएको देखिन्छ।

त्यसैगरी choreographer, cinematographer, editor, colorist र production design पनि गीतको package को महत्वपूर्ण हिस्सा बनेका छन्।

अर्थात्—

तीज गीत अब केवल Audio Product रहेन।

यो एउटा—

Visual Entertainment Product

बनेको छ।

---

८. ठूलो परिवर्तन — महिला स्वयं आफ्नो कथा भन्न थाले

[Female singers / women dancing]

यो परिवर्तनलाई नकारात्मक रूपमा मात्र हेर्न मिल्दैन।

पहिले तीज गीतमा महिलाको कथा पुरुष सर्जकले लेख्ने र पुरुषले पनि गाउने अवस्था धेरै थियो।

आज महिला singer, lyricist, composer र creator स्वयं आफ्नो कथा प्रस्तुत गरिरहेका छन्।

उदाहरणका लागि—

Pujan Kaphle ले “Teejko Lahar Aunda Barilai” मा शब्द र स्वर दुवै दिएको उल्लेख छ।

गीतले माइती, आमा–बाबु, बाल्यकाल र चेलीको भावनालाई समेटेको छ।

त्यस्तै Laxmi Neupane को “Ho Piya Rajai” मा उनले शब्द र संगीतमा पनि भूमिका खेलेकी छन्, र गीतले २०८३ मा पाँच लाखभन्दा बढी views पार गरेको trend data मा देखिन्छ।

यसले एउटा कुरा देखाउँछ—

तीज गीतमा महिला केवल पात्र होइनन्।

उनीहरू creator पनि बन्दैछन्।

---

९. अर्को नयाँ परिवर्तन — तीज गीतमा Tourism पनि

तीजको गीत अब—

माइतीघरमा मात्र सीमित छैन।

२०८३ को “रेलिमै घुमाम्ला फिराम्ला” ले तीजको उल्लाससँगै आन्तरिक पर्यटन प्रवर्द्धनलाई पनि जोडेको समाचारमा उल्लेख छ।

यो नयाँ कुरा हो।

किनकि अब गीतले केवल—

“तीज कसरी मनाउने?”

भन्दैन।

गीतले भन्न थालेको छ—

“तीज मनाउन कहाँ जाने?”

यसले गीतलाई tourism promotion को माध्यम पनि बनाउन सक्छ।

---

१०. AI पनि तीज गीतमा प्रवेश गरिसकेको छ

[AI visual]

अझ रोचक कुरा—

२०८३ मा तीज गीतमा Artificial Intelligence को प्रयोगसमेत देखिएको छ।

UK मा सार्वजनिक गरिएको “Chham Chham Nachaula” मा vocals AI-generated भएको समाचारमा उल्लेख छ। गीतले भने माइती, दिदीबहिनीको सम्बन्ध र समकालीन विषयलाई समेटेको छ।

यसले भविष्यमा अर्को प्रश्न जन्माउँछ—

तीज गीतको आवाज पनि AI ले दिने हो?

यदि AI ले स्वर दियो भने—

लोकगीतको आत्मा कहाँ रहन्छ?

यो बहस अब नेपालमा पनि सुरु हुन सक्छ।

---

११. तर अहिलेको बजारले एउटा कठोर कुरा पनि देखाएको छ

[Serious tone]

आज हजारौँ गीत आउँछन्।

तर सबै गीत चल्दैनन्।

किन?

किनकि—

गीत बनाउनु र गीतलाई audience सम्म पुर्‍याउनु फरक कुरा हो।

२०८३ को तीज बजारमा केही गीतले लाखौँ views पाए।

तर धेरै गीत हजारौँ viewsमै सीमित भए।

उदाहरणका लागि—

Love Garera Najaa — करिब 3 million+

Malai Huikyayo Dilli Ko Basaile — करिब 1.8 million

Ho Piya Rajai — करिब 528K

Tannerile Gharai Bhulyo — करिब 492K

Jetho Chhoro Buhari — करिब 333K

र Keti Ho Jindagi Yeti Ho — करिब 357K।

यी संख्या विभिन्न सार्वजनिक trend trackers मा देखिएका पछिल्ला snapshots हुन्, त्यसैले views समयसँगै बदलिन सक्छन्।

तर pattern स्पष्ट छ।

दर्शकले गीत मात्र होइन—presentation पनि खोजिरहेको छ।

---

१२. त्यसो भए पुरानो तीज गलत थियो?

हुँदै होइन।

र नयाँ तीज पनि गलत होइन।

समस्या त्यहाँ आउँछ—

जब हामी—

पुरानो मौलिकता हराएर केवल viral बन्न खोज्छौँ।

तीज गीतमा आधुनिक beat आउन सक्छ।

Dance आउन सक्छ।

Love story आउन सक्छ।

Fashion आउन सक्छ।

Comedy आउन सक्छ।

TikTok-friendly hook आउन सक्छ।

तर त्यसो गर्दा—

तीजको पहिचान हराउनु हुँदैन।

किनकि तीज केवल एउटा music genre होइन।

यो एउटा संस्कृति हो।

एउटा भावना हो।

एउटा सामाजिक इतिहास हो।

र विशेषगरी नेपाली महिलाको पुस्तौँदेखिको अनुभव हो।

---

१३. अब भविष्यको तीज गीत कस्तो होला?

[Future-looking music]

मेरो विचारमा भविष्यको राम्रो तीज गीतमा तीनवटा कुरा एकैपटक हुनुपर्छ।

पहिलो—

मौलिकता।

दोस्रो—

आधुनिक प्रस्तुति।

तेस्रो—

Digital audience बुझ्ने क्षमता।

अर्थात्—

गीतको जरा गाउँमा हुन सक्छ।

तर presentation YouTube मा हुन सक्छ।

गीतको कथा पुरानो हुन सक्छ।

तर music production आधुनिक हुन सक्छ।

भाषा मौलिक हुन सक्छ।

तर एउटा hook line TikTok मा चल्न सक्छ।

यही balance नै भविष्यको तीज गीतको सबैभन्दा ठूलो शक्ति बन्न सक्छ।

---

ENDING

त्यसैले—

नेपाली तीज गीत परिवर्तन भइरहेको छ।

तर यसको अर्थ तीज सकिँदैछ भन्ने होइन।

बरु—

तीजले नयाँ पुस्ताको भाषा सिकिरहेको छ।

पहिले तीजमा माइतीको आँगन थियो।

आज त्यसमा YouTube पनि थपिएको छ।

पहिले चुरा, पोते र रातो सारी थियो।

आज त्यसमा camera, choreography र social media पनि थपिएको छ।

पहिले गीत गाउँमा गाइन्थ्यो।

आज त्यही गीत संसारभरका नेपालीले मोबाइलमा सुन्छन्।

त्यसैले प्रश्न यो होइन—

“तीज गीत किन बदलियो?”

साँचो प्रश्न हो—

“परिवर्तन हुँदै गर्दा हामीले तीजको आत्मा कति जोगाउन सक्यौँ?”

तपाईंलाई के लाग्छ?

आजका तीज गीत पहिलेभन्दा राम्रो भएका छन् कि मौलिकता हराउँदै गएको छ?

तपाईंलाई मन परेको २०८३ सालको तीज गीत कुन हो?

Comment मा लेख्नुहोस्।

भिडियो मन परे Like गर्नुहोस्।

Sangam Films and Production House लाई Subscribe गर्नुहोस्।

यस्तै नेपाली गीत–संगीत, संस्कृति र entertainment को गहिरो analysis का लागि हामीसँग जोडिनुहोस्।

म फेरि अर्को भिडियोमा भेटिनेछु।

नमस्कार।