Posts

 आजदेखि नेपालीहरूको महान् पर्व बडादशैं सुरु भएको छ। घरघरमा घट स्थापना हुँदैछ। जमरा राखिँदैछ। मन्दिरहरूमा पूजा हुँदैछ। र नेपालीहरूको घरआँगनमा दशैंको वातावरण प्रवेश गरिसकेको छ। तर... हामीले हरेक वर्ष घटस्थापना मनाउँदै आएका छौँ। जमरा राख्दै आएका छौँ। देवीको पूजा गर्दै आएका छौँ। तर के हामीलाई यसको वास्तविक अर्थ थाहा छ? घटस्थापनाको दिन किन जमरा राखिन्छ? घट अर्थात् कलश किन स्थापना गरिन्छ? र आखिर घटस्थापनादेखि नै दशैंको सुरुवात किन हुन्छ? आजको यो भिडियोमा हामी यही कुरा बुझ्ने प्रयास गर्दैछौँ।नमस्कार। म चलचित्रकर्मी बालकृष्ण खनाल । Sangam Film & Production House को यो विशेष प्रस्तुतिमा यहाँहरूलाई हार्दिक स्वागत छ। दशैं केवल टीका लगाउने, जमरा लगाउने र नयाँ कपडा लगाउने पर्व मात्र होइन। यससँग हाम्रो धर्म, संस्कृति, परिवार, कृषि जीवन, गाउँघरको परम्परा र पुस्तौँदेखि चलिआएको सामाजिक सम्बन्ध जोडिएको छ। त्यसैले आज हामी घटस्थापनाबाट सुरु हुने दशैंको यात्रा लाई अलि नजिकबाट बुझ्ने प्रयास गर्नेछौँ।दशैंको पहिलो दिनलाई घटस्थापना भनिन्छ। ‘घट’ अर्थात् कलश स्थापना गर्ने दिन भएकाले यसलाई घटस्थापना भनि...
“आमाको माया... न धनले किन्न सकिन्छ, न समयसँगै पुरानो हुन्छ। आफ्नो सन्तानको सुख, स्वास्थ्य, दीर्घायु र उज्ज्वल भविष्यका लागि आमाले गर्ने त्यागको एउटा सुन्दर परम्परा हो— जितिया। जितिया ः जितमहान गोसाईंको कथा, तीन दिनको व्रत र चितवनका थारू समुदायको परम्परा नमस्कार महु बाल कृष्ण खनाल आज को भिडीयोमा हामि कुरा गर्दैछौ जितीया पर्व बारेमा कृपया भिडीयो लाइ अन्तिम सम्म हेर्नुहोला साथै च्यानलमा नया हुनुहुन्छ भने सब्सर्काइव गर्न पनि नभुल्नु होला  सुरु गरौ आज को बिष जिउत बाहन  संस्कृतमा यसलाई जीवित्पुत्रिका भनिन्छ। जीवित अर्थात् जीवन, र पुत्र अर्थात् सन्तान। त्यसैले यसको अर्थ जिवीत पुत्र हुन जान्छ आफ्नो सन्तान— छोरा होस् वा छोरी, जिम्मेवार, असल र सुखी भएर बाँचोस् भन्ने आमाको कामनासँग यो पर्व जोडिएको छ। नेपालका तराई–मधेसदेखि थारू समुदायसम्म आ–आफ्नै सांस्कृतिक विशेषतासहित मनाइने यो पर्वको मूल भाव भने एउटै छ— सन्तानको कल्याण र आमाको माया। “जितिया एक दिन मात्र मनाइने पर्व होइन। यो आश्विन कृष्ण पक्षको सप्तमीदेखि नवमीसम्म तीन दिनसम्म चल्ने पर्व हो। तीन दिन, तीन फरक विधि, तर एउटै भावना— आफना सन्त...
 विष्णु माझीको नयाँ गीत ‘घरबार’ बजारमा आइसकेको छ। गीत सार्वजनिक भएको छोटो समयमै यसले पछिल्लो समय करिब 35 लाख अर्थात् 3.5 Million views पार गरिसकेको छ। विष्णु माझीको आवाज... सुन्दरमणि अधिकारीको सिर्जना... र भिडियोमा फेरि देखिएको एउटा परिचित अनुहार— ललिता पौडेल। तर प्रश्न फेरि पनि उही छ— विष्णु माझीको गीतमा ललिता पौडेल नै किन देखिन्छिन्? गीत आउँछ... ललिता चर्चामा आउँछिन्... गीतले लाखौँ views पाउँछ... तर केही समयपछि उनी फेरि सार्वजनिक रूपमा कमै देखिन्छिन्। आखिर को हुन् ललिता पौडेल? र विष्णु माझीका गीतसँग उनको नाम यति धेरै किन जोडिएको छ? आज हामी यही रहस्यबारे कुरा गर्नेछौँ। नमस्कार, स्वागत छ तपाईंलाई Sangam Films and Production House मा। नेपाली संगीत क्षेत्रमा केही कलाकार यस्ता छन्, जसको लोकप्रियता उनीहरूको सार्वजनिक उपस्थितिले होइन, उनीहरूको कलाले निर्धारण गर्छ। त्यसमध्ये सबैभन्दा चर्चित नाममध्ये एक हो— गायिका विष्णु माझी। विष्णु माझी सार्वजनिक रूपमा निकै कम देखिने कलाकारका रूपमा चिनिन्छिन्। न अन्तर्वार्ता... न धेरै सार्वजनिक कार्यक्रम... न सामाजिक सञ्जालमा निर...
"नेपालमा अर्को सेना गठन भयो?" भन्ने प्रश्नभन्दा अगाडि "के नेपालको सुरक्षा संरचनामाथि खेलबाड हुँदैछ? हरियो पोसाकको यो रहस्य के हो?"   नेपालमा अहिले एउटा नाम निकै चर्चामा छ। Green Army। हरियो पोसाकमा देखिएका युवाहरू... विपद् प्रभावित क्षेत्रमा उनीहरूको उपस्थिति... र सैनिक शैलीसँग मिल्दोजुल्दो देखिने संरचना। यिनै कारण सामाजिक सञ्जालमा प्रश्न उठिरहेको छ— “नेपालमा अर्को सेना गठन भयो?” कतिपयले यसलाई राजनीतिक शक्तिसँग जोडेर समेत व्याख्या गरेका छन्। तर वास्तविकता के हो? के Green Army वास्तवमै सेना हो? यसले हतियार बोक्छ? यसलाई सुरक्षा कारबाही गर्ने अधिकार छ? कसले गठन गर्‍यो? कानुनी हैसियत के हो? र सबैभन्दा महत्वपूर्ण— नेपालजस्तो संवेदनशील सुरक्षा संरचना भएको देशमा एउटा गैरसैनिक संस्थाले ‘Army’, ‘Cadet’, ‘Marshal’ जस्ता शब्द र सैन्य शैलीको पोसाक प्रयोग गर्न पाउँछ कि पाउँदैन? आजको यो विशेष रिपोर्टमा तथ्य र विवाद दुवैलाई छुट्याएर बुझ्ने प्रयास गरौँ। Green Army Nepal का अनुसार यसको अवधारणा २०७० सालतिर सुरु भएको थियो। तर यसको गतिविधिले विशेष गति भने २०७२ सालको भूकम्पपछि लिएको बता...
  नेपाली तीज गीतमा किन यस्तो परिवर्तन आइरहेको छ? पहिलेको तीजदेखि TikTok Era सम्मको यात्रा [OPENING – 0:00–0:45] तीज आउन अझै केही समय बाँकी थियो। तर नेपाली सांगीतिक बजारमा तीज भने लगभग सुरु भइसकेको थियो। कुनै गीतमा प्रेम छ। कुनै गीतमा नाच छ। कुनै गीतमा श्रीमान्–श्रीमतीको रमाइलो छ। कुनै गीतमा माइतीको सम्झना छ। कुनै गीतमा महिलाको पीडा छ। र कुनै गीतमा तीजभन्दा बढी देखिन्छ— TikTok मा चल्ने एउटा catchy line। त्यसैले आज एउटा प्रश्न उठ्छ— के नेपाली तीज गीत बदलिएको हो? कि... बदलिएको तीज गीत होइन, बदलिएको हाम्रो समाज र दर्शक हो? नमस्कार, स्वागत छ Sangam Films and Production House मा। आज हामी कुरा गर्दैछौँ— नेपाली लोक तथा तीज गीतमा आइरहेको ठूलो परिवर्तनको। र यो परिवर्तन केवल गीतमा आएको होइन। यो परिवर्तन हाम्रो समाजमा आएको परिवर्तनको एउटा सांगीतिक प्रतिबिम्ब पनि हो। १. पहिले तीज गीत भनेको के थियो? [पुराना तीज गीतका footage / महिलाहरूको समूह / माइतीघर / पुराना cassette visuals] एक समय थियो— तीज गीत सुन्नासाथ सबैभन्दा पहिले सम्झना आउँथ्यो— माइती। आमा। बाबा। दिदीबहिनी। श्रीमान्को घर। सासू–ससुराको...
 कल्पना गर्नुहोस्... आफू बसेको ठाउँमा अचानक ठूलो विस्फोटजस्तो आवाज आउँछ। के भइरहेको छ भनेर बुझ्न नपाउँदै माथिबाट माटो, ढुंगा र पानीको एउटा विशाल भेल तलतिर आउँछ। भाग्ने समय छैन। सम्हालिने समय छैन। केही सेकेन्डमै घर, सडक, पुल, गाडी र संरचनाहरू पानीको भेलमा हराउन थाल्छन्। यो कुनै चलचित्रको दृश्य होइन। यो नेपालको रसुवामा बुधबार देखिएको वास्तविक प्रलय हो। भोटेकोशी नदीमा आएको अचानकको भीषण बाढीले टिमुरे, रसुवागढी र आसपासका क्षेत्रमा कल्पनै गर्न नसकिने विनाश निम्त्यायो। र अहिले सबैको एउटै प्रश्न छ— आखिर यस्तो बाढी एकाएक कसरी आयो? नमस्कार, तपाईं हेरिरहनुभएको छ Line TV । म [Presenter Name] । बुधबार बिहान रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको भीषण बाढी अहिले नेपालको सबैभन्दा ठूलो प्राकृतिक विपत्तिमध्ये एक बनेको छ। बाढीले बस्ती मात्र होइन, सडक, पुल, सुरक्षा संरचना, भन्सार, जलविद्युत् आयोजना र अन्य पूर्वाधारमा समेत ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। सबैभन्दा पीडादायी कुरा— धेरै मानिस अझै सम्पर्कविहीन छन्। पछिल्लो उपलब्ध विवरणअनुसार नेपालमा मृत्यु हुनेको संख्या १५७ पुगेको रिपोर्ट आएको छ। तर खोज तथा उद्धार जारी रहे...
 “बिहान अरूको निद्रा खुलेको हुँदैन… तर एउटा चेलीको दिन सुरु भइसकेको हुन्छ। घर सम्हाल्नुपर्छ… परिवार सम्हाल्नुपर्छ… अनि आफ्नो भविष्यका लागि आफैँ पनि दौडिनुपर्छ। बिहान घरबाट निस्किएपछि उसको यात्रा कहाँ पुग्छ? कार्यालयसम्म मात्र? होइन… उसको यात्रा त जिम्मेवारीदेखि संघर्षसम्म पुग्छ। अनि साँझ घर फर्किँदा पनि उसको जिम्मेवारी सकिँदैन।” “यही वास्तविक जीवनको एउटा कथा हो — ‘जागिरे चेली।’ ” “चेली हुनु सजिलो छैन। अझ जागिर खाने चेली हुनु… झन् सजिलो छैन। बिहान उठेर आफ्नो लागि मात्र सोच्न मिल्दैन। घरमा बुबाआमा छन्… श्रीमान् छन्… छोराछोरी छन्… परिवार छ… सबैको आवश्यकता सम्झनुपर्छ। अनि अन्त्यमा मात्र आफ्नो थकान सम्झन पाइन्छ।” “तर थकाइले उसलाई रोक्दैन। किनकि उसको पछाडि एउटा परिवार उभिएको हुन्छ।” “घरबाट निस्किँदा उसको अनुहारमा मुस्कान हुन्छ। तर त्यो मुस्कानभित्र कति जिम्मेवारी लुकेको हुन्छ, सायद उसलाई मात्र थाहा हुन्छ। कार्यालय पुग्छे। त्यहाँ फेरि अर्को भूमिका सुरु हुन्छ। कर्मचारीको भूमिका… जिम्मेवार व्यक्तिको भूमिका… अनि आफ्नो अस्तित्व बनाउने संघर्ष।” “अरूलाई हेर्दा उसको जीवन सामान्य देखिन्छ। जागिर छ...