आजदेखि नेपालीहरूको महान् पर्व बडादशैं सुरु भएको छ।
घरघरमा घट स्थापना हुँदैछ।
जमरा राखिँदैछ।
मन्दिरहरूमा पूजा हुँदैछ।
र नेपालीहरूको घरआँगनमा दशैंको वातावरण प्रवेश गरिसकेको छ।
तर...
हामीले हरेक वर्ष घटस्थापना मनाउँदै आएका छौँ।
जमरा राख्दै आएका छौँ।
देवीको पूजा गर्दै आएका छौँ।
तर के हामीलाई यसको वास्तविक अर्थ थाहा छ?
घटस्थापनाको दिन किन जमरा राखिन्छ?
घट अर्थात् कलश किन स्थापना गरिन्छ?
र आखिर घटस्थापनादेखि नै दशैंको सुरुवात किन हुन्छ?
आजको यो भिडियोमा हामी यही कुरा बुझ्ने प्रयास गर्दैछौँ।नमस्कार।
म चलचित्रकर्मी बालकृष्ण खनाल।
Sangam Film & Production House को यो विशेष प्रस्तुतिमा यहाँहरूलाई हार्दिक स्वागत छ।
दशैं केवल टीका लगाउने, जमरा लगाउने र नयाँ कपडा लगाउने पर्व मात्र होइन।
यससँग हाम्रो धर्म, संस्कृति, परिवार, कृषि जीवन, गाउँघरको परम्परा र पुस्तौँदेखि चलिआएको सामाजिक सम्बन्ध जोडिएको छ।
त्यसैले आज हामी घटस्थापनाबाट सुरु हुने दशैंको यात्रालाई अलि नजिकबाट बुझ्ने प्रयास गर्नेछौँ।दशैंको पहिलो दिनलाई घटस्थापना भनिन्छ।
‘घट’ अर्थात् कलश स्थापना गर्ने दिन भएकाले यसलाई घटस्थापना भनिएको हो।
यस दिन विशेष विधिअनुसार पूजा गरेर कलश स्थापना गरिन्छ र त्यससँगै जमरा राखिन्छ।
हिन्दू परम्परामा कलशलाई शुभता, पवित्रता र देवी–देवताको उपस्थितिको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ।
त्यसैले घटस्थापना केवल एउटा धार्मिक विधि होइन।
यो दशैंको सुरुवातको प्रतीक पनि हो।अब आउँछ सबैभन्दा परिचित कुरा—
जमरा।
दशैं भन्नासाथ हाम्रो आँखामा टीका र जमराको तस्वीर आउँछ।
तर जमरा किन राखिन्छ?
परम्पराअनुसार घटस्थापनाको दिन विशेष ठाउँमा माटो राखेर त्यसमा जौको बीउ छरिन्छ।
अँध्यारो वा प्रत्यक्ष घाम नपर्ने ठाउँमा राखिएको यो बीउ केही दिनपछि पहेँलो–हरियो जमराका रूपमा उम्रिन्छ।
दशैंको टीकाको दिन यही जमरा प्रसादका रूपमा लगाइन्छ।
जमराले उर्वरता, समृद्धि, जीवन र शुभताको प्रतीकात्मक अर्थ बोकेको मानिन्छ।
हाम्रो पुरानो समाज कृषि प्रधान थियो।
त्यसैले अन्न, बीउ र हरियालीसँग जोडिएको यो परम्परा हाम्रो जीवनशैलीसँग पनि गहिरो रूपमा जोडिएको देखिन्छ।दशैंको धार्मिक पक्षमा शक्ति र देवी उपासनाको विशेष महत्व छ।
दशैंलाई असत्यमाथि सत्यको, अन्यायमाथि न्यायको र नकारात्मक शक्तिमाथि सकारात्मक शक्तिको विजयसँग जोडेर पनि हेरिन्छ।
विशेषगरी देवी दुर्गाले महिषासुरमाथि विजय प्राप्त गरेको कथासँग दशैंको धार्मिक मान्यता जोडिएको पाइन्छ।
त्यसैले दशैंका दिनहरूमा देवीका विभिन्न शक्तिरूपको पूजा गर्ने परम्परा छ।
हामीले यसलाई केवल कथा भनेर मात्र नहेरी यसको मूल सन्देशलाई पनि बुझ्न आवश्यक छ—
अन्ततः सत्य, साहस र धर्मको विजय हुन्छ।तर दशैंको अर्को सुन्दर पक्ष पनि छ।
त्यो हो—
परिवार र समाजलाई जोड्ने संस्कृति।
हाम्रो गाउँघरमा दशैं आउनुअघि नै घरआँगन सफा गर्ने, बाटोघाटो सफा गर्ने, घर लिपपोत गर्ने चलन थियो।
टाढा रहेका आफन्तहरू घर फर्किन्थे।
गाउँमा पिङ हालिन्थ्यो।
बालबालिका रमाउँथे।
युवाहरू भेटघाट गर्थे।
र वृद्धवृद्धाका लागि दशैं परिवारका सबै सदस्यलाई एकै ठाउँमा भेट्ने विशेष अवसर बन्थ्यो।
आज समय बदलिएको छ।
मानिसहरू रोजगारीका लागि शहर पुगेका छन्।
धेरै युवा विदेशमा छन्।
तर दशैं आउँदा—
घर फर्किने चाहना अझै उस्तै छ।
सायद यही कारणले दशैं हाम्रो लागि एउटा पर्वभन्दा पनि बढी हो।तर समयसँगै दशैं मनाउने शैली पनि परिवर्तन भइरहेको छ।
पहिले गाउँघरमा हुने सामूहिक भेटघाट, पिङ, मौलिक गीत–संगीत र परम्परागत संस्कारको ठाउँमा आज सामाजिक सञ्जाल, मोबाइल र आधुनिक जीवनशैली पनि जोडिएको छ।
परिवर्तन हुनु स्वाभाविक हो।
तर प्रश्न यो हो—
परिवर्तनसँगै हाम्रो मौलिक संस्कृति पनि हराउँदै त छैन?
हामी नयाँ पुस्तालाई दशैंको टीका र जमरा मात्र दिइरहेका छौँ कि यसको पछाडिको कथा र संस्कृतिको अर्थ पनि बुझाइरहेका छौँ?
यो प्रश्न हामी सबैले आफैँलाई सोध्नुपर्ने बेला आएको छ।नेपाल विविध जातजाति, भाषा, संस्कृति र परम्पराले बनेको देश हो।
दशैं पनि नेपालका विभिन्न समुदायले आ–आफ्नै परम्परा र शैलीमा मनाउँदै आएका छन्।
कसैका लागि यो देवीको पूजा हो।
कसैका लागि परिवारसँग भेट्ने अवसर।
कसैका लागि गाउँ फर्किने समय।
र कसैका लागि बाल्यकालको सम्झना।
तर सबैको भावनामा एउटा कुरा समान देखिन्छ—
शुभ होस्, परिवार सुखी होस् र जीवनमा सकारात्मकता आओस्।
त्यसैले घटस्थापना केवल दशैंको पहिलो दिन होइन।
यो एउटा नयाँ सुरुवातको प्रतीक पनि हो।
माटोमा राखिएको एउटा सानो बीउ केही दिनपछि जमरा बनेर उम्रिन्छ।
त्यसैगरी हाम्रो जीवनमा पनि सानो राम्रो सुरुवातले भविष्यमा ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ।
दशैंले हामीलाई यही आशा दिन्छ—
अन्धकारपछि उज्यालो आउँछ।
असत्यमाथि सत्यको विजय हुन्छ।
र कठिन समयपछि राम्रो दिन आउने विश्वास राख्नुपर्छ।आज घटस्थापनाको पावन अवसरमा सम्पूर्ण नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा Sangam Film & Production House को तर्फबाट हार्दिक शुभकामना।
यो दशैंले तपाईंको घरमा सुख, शान्ति, स्वास्थ्य र समृद्धि ल्याओस्।
टाढा रहेका परिवारका सदस्यहरू सुरक्षित रूपमा घर फर्किन सकून्।
र हाम्रो मौलिक संस्कृति, परम्परा र आपसी सम्बन्ध अझ बलियो बनोस्।
यदि तपाईंलाई दशैं, नेपाली संस्कृति, गाउँघरका कथा र हाम्रो मौलिक परम्परासँग जोडिएका यस्ता भिडियोहरू मन पर्छ भने Sangam Film & Production House लाई Subscribe गर्न नभुल्नुहोला।
भिडियो कस्तो लाग्यो, तल Comment मा लेख्नुहोस्।
म फेरि अर्को भिडियोमा भेट्नेछु।
नमस्कार।
जय नेपाल।
शुभ दशैं।
Comments
Post a Comment